Mag je een afbeelding zomaar gebruiken?
Beelden die je op Google vindt, zijn vaak niet rechtenvrij. Er kunnen auteursrechten op rusten. Zomaar een foto van Google halen is dus zeker geen goed idee. Je kunt na publicatie ieder moment een claim van de maker in je mail verwachten. Dat betekent in de meeste gevallen een flink bedrag dat je alsnog moet betalen voor het gebruik van de foto - plus een boete of schadevergoeding.
Maar gelukkig zijn er voldoende alternatieven om zo'n claim te voorkomen. Op sites als pexels.com, unsplash.com, shutterstock.com en istock.com vind je rechtenvrije beelden om te gebruiken.
Regel het recht
Voor de bewonersbijeenkomst huur je een fotograaf in om het evenement vast te leggen. Ligt in dat geval het auteursrecht ook bij de fotograaf als maker? Nee, niet automatisch. Omdat de foto's in opdracht worden gemaakt, kun je in een overeenkomst afspreken dat de auteursrechten bij jou als opdrachtgever komen te liggen. Maak op voorhand goede afspraken, zo voorkom je verrassingen achteraf.
Niet schieten zonder toestemming
De bewonersbijeenkomst komt eraan. De communicatieadviseur roept enthousiast: "Vergeet de sfeerfoto's niet!" O ja, goed punt. Waar moet je dan rekening mee houden? In openbare ruimtes is het meestal prima om foto's te maken. Toch geldt: gezond verstand voorop. Een foto in een winkelstraat? Geen probleem. In het zwembad? Liever niet. Die inschatting kun je zelf best goed maken. En bij je bewonersbijeenkomst? Hang bij de ingang een A4'tje op waarop duidelijk staat dat er tijdens het evenement foto's worden gemaakt. Zo weten bezoekers waar ze aan toe zijn, en kunnen ze zelf aangeven of ze liever buiten beeld blijven. Alsnog twijfels? Laat mensen vooraf een toestemmingsformulier invullen, ook wel quitclaim genoemd. Kleine kanttekening: die toestemming is geen levenslang contract. Iemand mag zich later altijd bedenken.
Al als redder in nood?
Na afloop van je bijeenkomst blijken je sfeerbeelden niet goed gelukt. Jammer. Je kunt proberen om iets in elkaar te knutselen met de hulp van AI. Auteurs- en portretrechten op AI-gegenereerde beelden zijn momenteel nog een grijs gebied en vallen buiten de wetgeving. Er zit geen copyright op beelden die met AI-tools zijn gemaakt. Maar wat je niet mag vergeten, is dat AI-tools getraind zijn met Google Images. En dat zijn dus de beelden die je niet zomaar mag gebruiken. AI gebruikt het echte beeld als inspiratie voor het nieuwe, te genereren beeld. Een afgeleide van het origineel dus, waardoor vermelding van de originele maker niet meer nodig is. Goed om te weten: AI heeft een grote meerwaarde bij het creëren van omgevingsbeelden of onrealistische situaties. Maar bij beelden van mensen loopt het nog wel eens mis. Zo produceert AI geregeld mensen met zes vingers. Dus, blijf altijd kritisch op de output en geef er in de nabewerking een eigen twist aan.
Auteursrechten zijn de exclusieve rechten die de maker van een beeld heeft, zodra hij of zij het beeld heeft gemaakt. Dat betekent dat alleen de maker het recht heeft om het beeld openbaar te maken of te delen. Zie het als bescherming van de maker. De term copyright komt je vast bekender voor.
Wat zijn persoonlijkheidsrechten?
Rechten die wel altijd in bezit blijven van de maker van een beeld zijn persoonlijkheidsrechten. Ook wel morele rechten genoemd. Dat betekent dat de maker recht heeft op naamsvermelding en om zich te verzetten tegen aantasting van diens werk. Denk aan een beeld dat wordt bijgesneden, waar een filter overheen wordt gegooid of dat van kleur naar zwart-wit wordt omgezet.
Wat is portretrecht?
Niet alleen de maker heeft rechten; een geportretteerde kan zich namelijk beroepen op het portretrecht. Dat betekent dat je iemand niet zomaar mag portretteren én niet zomaar mag publiceren zonder toestemming. Een portret is meer dan alleen een herkenbaar gezicht. Als uit het beeld af te leiden is om wie het gaat, dan is het óók een portret.
Kijk op auteursrecht.nl en intellectueeleigendom.be/auteursrecht voor meer uitgebreide informatie over de regelgeving van auteurs-, persoonlijkheids- en portretrecht.
