Case: Kanaal Bossuit-Kortrijk

Het kanaal Bossuit-Kortrijk is een belangrijke schakel voor de binnenvaart. Om grotere binnenschepen toe te laten, drong een opwaardering zich op. Alleen was er in de stedelijke omgeving weinig enthousiasme. Een reset en intensief participatief traject zorgden voor een koerswijziging.

Het project startte als een puur nautisch project om het kanaal op te waarderen voor grotere schepen (klasse Va). Een zeer technisch verhaal dat de omgeving niet positief tegemoet zag. De Vlaamse Waterweg nv en de stad Kortrijk zagen de buurt blokkeren en stonden voor de keuze: stopzetten of voor een andere insteek kiezen. Het kwam tot een effectieve doorstart. Het project koos voor een integrale aanpak van waterinfrastructuur mét een leefbare stedelijke omgeving.

“We zagen de opwaardering als een hefboom voor gebiedsontwikkeling”, stelt projectleider Annelies Anthierens van studiebureau Sweco. “De twee waren te combineren. We vertrokken vanuit geleerde lessen om niet in dezelfde valkuilen te trappen.” Dankzij de nieuwe dynamiek veranderde de houding van de omgeving van afwachtend naar betrokken.

Zo ontstond er een cocreatief proces waarin men de opgave ging verkennen. Het project ging ook focussen op de uitdagingen op de oevers en het potentieel voor stedelijke en economische ontwikkelingen. Het kanaal bleef het vertrekpunt, maar de projectpartners zoomden uit naar alle mogelijkheden, voor scheepvaart én omgeving. Zo ging de buurt actief deel uitmaken van het verhaal.

Daarmee waren nog niet alle issues van de baan. “We gaan altijd zorgvuldig om met kritische stemmen en bewaken een warm menselijk contact. Zo bezochten we een klein natuurgebied met de vrijwilligers die het beheren. Tijdens een wandeling leerden we hen kennen. Door respectvol met hen om te gaan, verkleinen we de afstand en vergroten we het onderlinge begrip. Zo ontstaat er een band”, aldus Annelies Anthierens.

Het studieteam vergaarde veel kennis en deelt die doorheen het traject met de omgeving zonder in te technische termen te vervallen. Zo ontstaat een beter begrip van de situatie.

“Soms moet je je als projectteam kwetsbaar opstellen. Het onderzoek is nog volop bezig. Wat we vandaag weten, kan morgen achterhaald worden door nieuwe inzichten. De omgeving waardeert die houding. Samen worden we slimmer. Het is wel noodzakelijk om de participatie consequent te doen en steeds met dezelfde mensen. Zo groeien de onderzoekers uit tot vertrouwde gezichten. Dat maakt de contacten menselijker en warmer”, vervolgt Annelies Anthierens.

Evert De Groote en Frank Serpentier van De Vlaamse Waterweg vullen aan: “Burgerparticipatie dwingt je als projectingenieur om je comfortzone te verlaten. We hebben geleerd dat je tijdens het hele proces vanuit helikopterperspectief naar het project moet kijken.”

In 2021 waren alle onderzoeken afgerond. In het voorjaar van 2024 liep het openbaar onderzoek over het door de Vlaamse Regering genomen ontwerp voorkeursbesluit. De besluitvorming is de volgende stap.

“Het grootste succes van het afgelegde proces en van de methodiek ‘complexe projecten’ is dat er een mogelijke kaart ontstond van het project. Die is het resultaat van ontwerpend onderzoek, overleg en samenwerking en vooral van het uitdrukkelijk in de omgeving plaatsen van het kanaal. Niet zozeer het uitzicht op de realisatie van het project an sich, maar het verduidelijken van de sociale, ecologische en economische ambities is de (indirecte) verdienste”, besluit Annelies Anthierens.

De mogelijkheden voor het gebied zijn in kaart gebracht. Diverse projecten en ingrepen hoeven elkaar niet langer op te houden. Ze krijgen allemaal een plek in het gebied: de afwerking van ringweg R8, een nieuwe fietswegenstructuur, het vernieuwen van de stedelijke arbeiderswijken, de aanleg van een groenblauw park en het versterken van de natuurlijke structuur aansluitend op de Leievallei. En niet te vergeten: de opwaardering van het kanaal.